Filistinliler dijital ekonomide de engellerle karşılaşıyor

Filistinlilerin karşı karşıya kaldığı işgal, abluka ve hareket kısıtlamalarının yalnızca fiziki yaşam alanlarını değil, dijital ekonomiye katılım imkânlarını da daralttığı belirtildi. Filistinli dijital haklar örgütü 7amleh’in raporuna dayandırılan değerlendirmelere göre, Gazze, Batı Şeria ve İsrail’de yaşayan Filistinliler; dijital ödeme sistemleri, e-ticaret platformları ve uzaktan çalışma ağlarında farklı düzeylerde engellerle karşılaşıyor.

“Filistinlilerin Dijital Ekonomi Platformlarına Erişimi: Engeller, Eşitsizlikler ve Politika Yanıtları” başlıklı raporda, yaklaşık 30 büyük dijital hizmette hesap açma, kimlik doğrulama ve temel işlevleri kullanma süreçleri incelendi. Raporda aktarılan bulgulara göre sorunlar yalnızca teknik aksaklıklarla ya da savaş koşullarıyla sınırlı değil. Küresel teknoloji şirketlerinin hizmet politikaları, İsrail’in telekomünikasyon altyapısı üzerindeki kontrolü, finansal dışlanma ve işgal koşulları birlikte Filistinlilerin dijital ekonomiye erişimini sınırlıyor.

Ödeme sistemlerine erişimde ciddi kısıtlamalar

Raporda öne çıkan başlıklardan biri dijital ödeme hizmetleri oldu. Batı Şeria ve Gazze’deki Filistinlilerin PayPal ve Payoneer gibi küresel ödeme platformlarına erişimde ciddi zorluklar yaşadığı, buna karşılık aynı hizmetlerin İsrail yurttaşları ve Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşimlerde yaşayan İsrailliler tarafından kullanılabildiği aktarıldı.

Bu durumun, çevrimiçi iş yapan Filistinlileri daha pahalı, güvensiz ve istikrarsız aracı sistemlere yönelttiği ifade edildi. Özellikle serbest çalışanların, uluslararası platformlardan iş alsalar bile ödemelerini düzenli ve güvenli biçimde alamadığı; gelirlerinin bir bölümünü komisyonlara ve alternatif transfer yöntemlerine ayırmak zorunda kaldığı belirtildi. Böylece dijital ekonomiye erişim kâğıt üzerinde mümkün görünse de fiili katılımın ciddi biçimde kısıtlandığı vurgulandı.

Altyapı eşitsizliği uzaktan çalışmayı zorlaştırıyor

Dijital dışlanmanın bir diğer boyutunu telekomünikasyon altyapısı oluşturuyor. Rapora göre Filistinliler, kendi telekomünikasyon sektörleri üzerinde tam egemenliğe sahip değil. İsrail’in frekans, ağ geliştirme ve dijital altyapı üzerindeki kısıtlamaları nedeniyle Filistinlilerin 4G ve 5G hizmetlerine erişimi İsraillilere kıyasla geride kalıyor.

Batı Şeria’da Filistinlilerin yıllar sonra sınırlı 3G erişimine kavuştuğu, Gazze’nin ise uzun süre büyük ölçüde 2G altyapısıyla sınırlı kaldığı aktarıldı. Bu eşitsizliğin uzaktan çalışma, çevrimiçi eğitim, e-ticaret ve günlük iletişim üzerinde doğrudan etkili olduğu kaydedildi. 7amleh’in daha önce yayımladığı Gazze raporunda da Ekim 2023’ten bu yana telekomünikasyon ve enerji altyapısındaki yıkımın dijital ekonomiyi çöküş noktasına taşıdığı ifade edilmişti.

E-ticaret ve serbest çalışma da etkileniyor

Raporda Amazon ve eBay gibi küresel e-ticaret platformlarında da Filistinlilerin kargo, ödeme ve pazara erişim süreçlerinde ek maliyetler ve kısıtlamalarla karşı karşıya kaldığı belirtildi. Aynı coğrafi bölgede bulunan İsrail yerleşimlerinin daha ayrıcalıklı hizmetlerden yararlanabilmesi ise eşitsizliğin önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirildi.

Gazze’de ve işgal altındaki bölgelerde dijital emek, özellikle genç Filistinliler için uzun süredir önemli bir geçim alanı olarak görülüyordu. Raporda, savaş öncesinde Filistin bilişim sektörünün yaklaşık 700 şirkette 9 bine yakın kişiye istihdam sağladığı ve Filistin gayrisafi yurtiçi hasılasının yaklaşık yüzde 4’ünü oluşturduğu aktarıldı. Ancak ödeme engelleri, internet kesintileri, elektrik yokluğu ve platformların coğrafi kısıtlamaları nedeniyle bu alanın giderek sürdürülemez hale geldiği belirtildi.

Dijital erişim ekonomik haklarla bağlantılı

7amleh, Filistinlilerin dijital ekonomiden dışlanmasının yalnızca sansür veya çevrimiçi ifade özgürlüğü başlığıyla ele alınamayacağını vurguluyor. Rapora göre dijital haklar; çalışma, ticaret yapma, ödeme alma ve geçimini sürdürebilme hakkıyla doğrudan bağlantılı.

Örgüt, teknoloji şirketlerine ayrımcı hizmet politikalarını gözden geçirme, Filistinlilerin dijital ödeme sistemlerine erişimini genişletme ve telekomünikasyon altyapısı üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması çağrısında bulunuyor. Filistinliler açısından dijital erişimin yalnızca internete bağlanmak değil, modern ekonomik ve kamusal yaşama eşit koşullarda katılabilmek anlamına geldiği ifade ediliyor.