Su Altı Arkeolojisi ve Akdeniz Batıklarında Robotik Kazı Teknolojileri
Derin deniz insansız su altı araçları (ROV) ve fotogrametrik 3D tarama, Ege ve Akdeniz'in derinliklerindeki bin yıllık antik batıkları gün ışığına çıkarıyor
Akdeniz ve Ege Denizi, binlerce yıldır medeniyetlerin, ticaret filolarının ve askeri donanmaların en işlek kesişim noktası olmuştur. Ancak fırtınalar, korsan baskınları ve deniz savaşları nedeniyle binlerce antik gemi taşıdıkları zengin kargo ve sanat eserleriyle birlikte maviliklerin karanlığına gömülmüştür. Antalya Kaş açıklarında bulunan ve Geç Tunç Çağı'na tarihlenen dünyaca ünlü Uluburun Batığı ile başlayan modern Türk su altı arkeolojisi; günümüzde yapay zeka, otonom denizaltı robotları (ROV) ve ileri optik tarayıcıların devreye girmesiyle ikinci altın çağını yaşamaktadır.
Derin Suların Kaşifleri: İnsansız Su Altı Robotları (ROV)
Geleneksel tüplü dalış (SCUBA) yöntemleri insan fizyolojisinin sınırları gereği yalnızca 40-50 metre derinliğe kadar güvenli kazı yapılmasına izin vermektedir. Oysa Akdeniz'in en bakir antik batıkları yüzlerce metre derinlikteki karanlık dip tabanında, trol balıkçılığından ve yağmacılardan uzakta bozulmadan yatmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Türk üniversitelerinin ortak araştırma gemilerinde kullanılan yeni nesil ROV sistemleri:
- Yüksek çözünürlüklü 4K su altı kameralarıyla deniz tabanını santimetre hassasiyetinde taramakta,
- Hassas dokunma sensörlü robotik kollarıyla asırlık seramik amforaları kırılmadan kavrayabilmekte,
- Deniz tabanındaki tortuları narin hava emicilerle temizleyerek ahşap gemi omurgasını ortaya çıkarmaktadır.
Sualtı Fotogrametrisi ve Sanal Müzeleşme
Modern su altı arkeolojisinde en devrimci metodolojilerden biri dijital fotogrametridir. Batık alanının etrafında dolaşan otonom robotlar, binlerce açıdan çektikleri örtüşen fotoğrafları yapay zeka yazılımlarıyla birleştirerek milimetrik hassasiyette 3 boyutlu sayısal arazi modelleri oluşturmaktadır. Bu teknoloji sayesinde arkeologlar, deniz tabanındaki eserlerin yerini kaldırmadan önce haritalandırmakta; ayrıca oluşturulan sanal gerçeklik (VR) simülasyonlarıyla karadaki müze ziyaretçileri bir dalgıç gibi batığın etrafında sanal tura çıkabilmektedir.
Mavi Vatan'ın Kültür Envanteri Koruma Altında
Antalya Kumluca açıklarında keşfedilen ve M.Ö. 1600'lü yıllara tarihlenen dünyanın en eski batıklarından biri, Türkiye'nin su altı kültür mirası alanındaki küresel liderliğini pekiştirmiştir. Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi'nin dünya çapındaki uzmanlığıyla restore edilen bronz eserler, zeytinyağı amforaları ve altın takılar, antik dünyanın karmaşık ticaret ve diplomasi ağlarını aydınlatmaya devam etmektedir.
Su altından çıkarılan ahşap ve metal eserler karada nasıl çürümeden korunur?
Tuzlu suda asırlarca kalan eserler doğrudan havayla temas ettiğinde tuz kristalleri genleşerek eseri parçalar. Bu nedenle eserler aylarca süren tatlı su desalinasyon banyolarına alınır ve ahşaplar polietilen glikol (PEG) maddesiyle emdirilerek hücre yapısı dondurulur.
Türkiye'de amatör dalgıçlar antik batıkları ziyaret edebilir mi?
Çanakkale Tarihi Gelibolu Sualtı Parkı gibi özel olarak dalış turizmine açılan 1. Dünya Savaşı batıkları izinli dalış merkezleriyle gezilebilir; ancak arkeolojik sit alanı ilan edilen antik batıklara dalış yapmak ve eserlere dokunmak kanunen yasaktır.
























Yorumlar (0)
Yorum yazmak icin uye girisi yapmalisiniz.